Việt Nam nhiều năm qua luôn nhắc đến khởi nghiệp như một động lực tăng trưởng mới. Nhưng lần này, câu chuyện đã khác. Không còn chỉ là startup gọi vốn, văn phòng lớn hay đội ngũ hàng chục người, trọng tâm mới đang dịch chuyển sang mô hình doanh nghiệp tinh gọn, vận hành bởi một cá nhân nhưng được hỗ trợ bởi công nghệ số.
Theo định hướng mới trong Chiến lược khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, Việt Nam đặt mục tiêu hình thành một triệu doanh nghiệp một người vào năm 2030. Nếu nhìn sâu hơn, đây là tín hiệu rất rõ rằng OPC sẽ trở thành xu hướng kinh doanh chủ đạo trong những năm tới.
OPC, hay One Person Company, là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân vận hành gần như toàn bộ hoạt động kinh doanh. Người sáng lập có thể vừa là giám đốc, vừa phụ trách marketing, bán hàng, chăm sóc khách hàng và quản trị tài chính. Trước đây điều này gần như bất khả thi, nhưng với AI, phần mềm tự động hóa và nền tảng số, nó đang trở thành hiện thực.
Một người hôm nay có thể dùng AI để viết nội dung quảng cáo, chatbot để trả lời khách hàng, phần mềm kế toán để quản lý dòng tiền, nền tảng thương mại điện tử để bán hàng và công cụ thiết kế để xây dựng thương hiệu. Những công việc từng cần 5 đến 10 nhân sự giờ có thể được tinh gọn đáng kể.
Đây là lý do mô hình doanh nghiệp một người xuất hiện đúng thời điểm. Khi chi phí khởi nghiệp ngày càng cao, thị trường lao động thay đổi nhanh và nhiều người muốn tự chủ thu nhập, OPC mở ra cánh cửa mới cho hàng triệu cá nhân Việt Nam.
Đại diện cơ quan quản lý cũng chỉ ra một thực tế đáng chú ý: nếu trung bình khoảng 30 người dân có một doanh nghiệp, nền kinh tế sẽ đủ việc làm và duy trì tính năng động. Trong khi đó, nếu trên 60 người dân mới có một doanh nghiệp, nguy cơ thiếu việc làm sẽ tăng lên.
Hiện Việt Nam được cho là đang ở mức hơn 100 người dân mới có một doanh nghiệp. Điều này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn. Nếu số lượng doanh nghiệp tăng mạnh, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nền kinh tế sẽ có thêm động lực tạo việc làm, mở rộng tiêu dùng và tăng sức chống chịu.
Vì vậy, mục tiêu một triệu doanh nghiệp một người không đơn thuần là khẩu hiệu. Nó là giải pháp kinh tế thực tế trong bối cảnh mới.
Làn sóng OPC tại Việt Nam có thể xuất hiện mạnh ở nhiều nhóm ngành. Đầu tiên là thương mại điện tử, nơi một cá nhân có thể bán hàng qua Shopee, TikTok Shop hay website riêng mà không cần cửa hàng vật lý. Tiếp theo là nhóm dịch vụ số như thiết kế, viết nội dung, tư vấn marketing, đào tạo online, lập trình, dựng video.
Ngoài ra, creator economy cũng là mảnh đất lớn cho doanh nghiệp một người. Một cá nhân xây kênh TikTok, YouTube, newsletter hoặc cộng đồng riêng có thể kiếm tiền từ quảng cáo, bán khóa học, affiliate hoặc sản phẩm riêng. Đây chính là dạng OPC thế hệ mới.
Việt Nam có lợi thế lớn để bùng nổ mô hình này. Dân số trẻ, tỷ lệ sử dụng smartphone cao, thói quen thanh toán số tăng nhanh và người dùng đã quen mua bán online. Đây là nền móng quan trọng để hàng trăm nghìn cá nhân chuyển từ làm tự do sang vận hành doanh nghiệp thật sự.
Đặc biệt, AI sẽ là đòn bẩy mạnh nhất. Một founder solo hiện nay có thể làm việc hiệu quả hơn nhiều so với cách đây 5 năm. Họ có thể chạy quảng cáo thông minh hơn, viết nội dung nhanh hơn, phân tích dữ liệu tốt hơn và phục vụ khách hàng 24/7.
Nói cách khác, AI đang giúp người một mình có sức mạnh của cả một đội nhóm nhỏ.
Tất nhiên, OPC không có nghĩa là dễ dàng. Một người phải chịu áp lực đa nhiệm, tự ra quyết định và giữ kỷ luật rất cao. Không phải ai cũng phù hợp với việc vừa sáng tạo vừa bán hàng vừa quản trị vận hành mỗi ngày.
Nhưng đổi lại, người làm tốt sẽ có biên lợi nhuận cao hơn, linh hoạt hơn và kiểm soát toàn bộ hướng đi của doanh nghiệp. Đây là điều nhiều người trẻ hiện nay đang tìm kiếm.
Chiến lược quốc gia cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có 5 triệu chủ thể kinh doanh, 10.000 startup và huy động 1,5 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm. Xa hơn đến năm 2045, Việt Nam kỳ vọng cải thiện mạnh tỷ lệ người dân trên mỗi doanh nghiệp và nâng quy mô hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Những con số đó cho thấy Việt Nam không chỉ muốn có thêm doanh nghiệp, mà muốn có một tầng lớp doanh nhân mới. Đó có thể là người bán hàng online, chuyên gia độc lập, nhà sáng tạo nội dung, kỹ sư freelance hay bất kỳ ai biết tận dụng công nghệ để tạo giá trị.
Doanh nghiệp của tương lai có thể không cần văn phòng lớn, không cần bảng tên hoành tráng và cũng chưa chắc cần hàng chục nhân viên. Nó có thể bắt đầu từ một chiếc laptop, một chiếc điện thoại và một người đủ quyết tâm.
Nếu xu hướng này diễn ra đúng như kỳ vọng, Việt Nam sẽ không chỉ có thêm doanh nghiệp. Việt Nam sẽ bước vào kỷ nguyên bùng nổ doanh nghiệp OPC, nơi hàng triệu cá nhân trở thành động cơ tăng trưởng mới của nền kinh tế.
