AI là nguyên nhân khủng hoảng nhiều lĩnh vực?

700 tỷ USD cho cuộc đua AI

Theo ước tính thị trường, 5 tập đoàn công nghệ lớn gồm:

• Amazon
• Google
• Microsoft
• Meta
• Oracle

dự kiến chi khoảng 700 tỷ USD trong năm 2026 để mở rộng hạ tầng AI, chủ yếu là xây dựng các trung tâm dữ liệu.

Con số này gần gấp đôi năm trước và tương đương khoảng 3/4 ngân sách quốc phòng thường niên của Mỹ. Đây là mức đầu tư chưa từng có tiền lệ trong lịch sử ngành công nghệ.

Các doanh nghiệp tin rằng nhu cầu AI từ cá nhân lẫn doanh nghiệp sẽ bùng nổ. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng khoản chi khổng lồ này chỉ có thể hoàn vốn nếu AI thực sự tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và mô hình kinh doanh.

Bài toán lợi nhuận: Ai sẽ trả hóa đơn?

Ngân hàng JPMorgan Chase từng ước tính ngành công nghệ cần tạo thêm khoảng 650 tỷ USD doanh thu mỗi năm để đảm bảo mức sinh lời hợp lý cho các khoản đầu tư AI.

Trong khi đó, OpenAI – công ty đứng sau làn sóng AI tạo sinh toàn cầu – được dự báo có thể lỗ hơn 100 tỷ USD đến hết thập kỷ này nếu tiếp tục duy trì tốc độ mở rộng hạ tầng hiện nay.

Sau khi ra mắt ChatGPT cuối năm 2022, OpenAI trở thành biểu tượng của kỷ nguyên AI. Nhưng chi phí vận hành, đào tạo mô hình và xây dựng siêu trung tâm dữ liệu đang đặt ra áp lực tài chính rất lớn.

Thiếu chip, giá thiết bị tăng

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của cơn sốt AI là tình trạng khan hiếm chip.

Apple gần đây cho biết gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung chip cho iPhone và Mac, do nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI tăng mạnh.

Theo chuyên gia của IDC, giá chip nhớ tăng cao có thể kéo theo:

• Giá smartphone và laptop tăng từ 5% trở lên
• Thiết bị cấu hình thấp hơn để giữ giá bán
• Doanh nghiệp nhỏ gặp khó khi cạnh tranh

Nếu xu hướng này kéo dài, người tiêu dùng toàn cầu có thể phải trả giá cao hơn cho các sản phẩm công nghệ cơ bản.

Trung tâm dữ liệu “hút” nhân lực và vật liệu

Không chỉ ngành bán dẫn, lĩnh vực xây dựng cũng chịu tác động mạnh.

Các siêu trung tâm dữ liệu AI đòi hỏi:

• Lượng lớn thép, bê tông và hệ thống điện
• Đội ngũ thợ điện, kỹ sư cơ khí tay nghề cao
• Hạ tầng truyền tải điện ổn định

Chi tiêu xây dựng trung tâm dữ liệu tại Mỹ năm 2025 tăng 32% so với năm trước, trong khi nhiều loại hình bất động sản thương mại khác gần như đi ngang.

Theo thông tin từng được OpenAI trao đổi với Nhà Trắng, các dự án AI có thể cần tới khoảng 20% lực lượng lao động tay nghề cao hiện có trong ngành xây dựng. Trong bối cảnh Mỹ đã thiếu hàng trăm nghìn lao động kỹ thuật, sự cạnh tranh nguồn nhân lực càng trở nên gay gắt.

Dòng tiền đổ dồn về AI, startup khác hụt hơi

Báo cáo của Silicon Valley Bank cho thấy khoảng 1/3 vốn đầu tư mạo hiểm vào startup Mỹ năm ngoái tập trung vào nhóm 1% công ty giá trị cao nhất – phần lớn liên quan đến AI.

Trong khi đó, nhiều startup ngoài lĩnh vực AI ghi nhận mức gọi vốn thấp nhất trong vòng một thập kỷ.

Sự tập trung nguồn lực quá mức có thể khiến các lĩnh vực đổi mới khác bị chậm lại, từ công nghệ sinh học, năng lượng sạch đến sản xuất tiên tiến.

Bong bóng mới hay bước ngoặt lịch sử?

Một số chuyên gia, trong đó có Darrell West tại Brookings Institution, cho rằng kỳ vọng vào AI đang bị thổi phồng quá mức.

Lịch sử từng chứng kiến:

• Bong bóng dot-com cuối thập niên 1990
• Sự bùng nổ tiền mã hóa
• Cơn sốt công nghệ sạch

Câu hỏi đặt ra là: AI sẽ trở thành nền tảng cốt lõi của kinh tế số trong nhiều thập kỷ tới, hay tạo ra một chu kỳ đầu tư quá đà rồi điều chỉnh mạnh?

Khi công nghệ kéo cả nền kinh tế vào cuộc

AI không còn là câu chuyện riêng của ngành công nghệ. Nó đang:

• Tác động đến giá chip và thiết bị điện tử
• Làm thay đổi thị trường lao động xây dựng
• Ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư mạo hiểm
• Tăng áp lực lên hạ tầng năng lượng và chuỗi cung ứng

Dù kết cục ra sao, rõ ràng cuộc đua AI đã bước sang giai đoạn mới – nơi hệ quả kinh tế vĩ mô trở nên rõ rệt hơn bao giờ hết.

Vấn đề không chỉ là AI có thông minh đến đâu, mà là nền kinh tế toàn cầu có đủ sức hấp thụ cơn sóng đầu tư khổng lồ này hay không.