Theo các ước tính mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Nhật Bản nhiều khả năng sẽ rơi xuống vị trí thứ 5 thế giới vào năm 2026, nhường lại hạng 4 cho Ấn Độ. Con số được phía New Delhi đưa ra trong bản rà soát kinh tế cuối năm cho thấy GDP của Ấn Độ đã đạt khoảng 4.180 tỷ USD, đủ để vượt qua Nhật Bản nếu tính theo GDP danh nghĩa.
Thoạt nhìn, đây có vẻ chỉ là một sự thay đổi thứ hạng thuần túy. Nhưng như SCMP nhận định, câu chuyện này mang nhiều ý nghĩa biểu tượng hơn là một cú “ngã ngựa” đột ngột. Nó phản ánh hai quỹ đạo kinh tế đang đi theo những nhịp hoàn toàn khác nhau: một bên tăng tốc nhờ quy mô và động lực nội tại, bên còn lại chật vật với các vấn đề mang tính cấu trúc.
Với Nhật Bản, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở cách GDP được quy đổi sang USD. Khi nền kinh tế được đo bằng đồng bạc xanh, biến động tỷ giá trở thành yếu tố có sức nặng không kém tăng trưởng thực. Đồng yen suy yếu trong suốt năm 2025 đã trực tiếp làm “co lại” quy mô GDP danh nghĩa của Tokyo, ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã hai lần nâng lãi suất.
Đồng yen yếu không chỉ là câu chuyện thứ hạng. Nó kéo theo lạm phát nhập khẩu, làm chi phí sinh hoạt tăng lên và tạo áp lực lên tăng trưởng. Một số chuyên gia, trong đó có ông Yusuke Koshiyama của Mizuho Research & Technologies, thậm chí cảnh báo kịch bản đình lạm có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu cú sốc tỷ giá lấn át các nỗ lực kiểm soát giá cả.
Những con số kinh tế gần đây cũng không thực sự ủng hộ Nhật Bản. GDP nước này đã suy giảm trong quý III năm ngoái, chấm dứt chuỗi 6 quý tăng trưởng liên tiếp, khi xuất khẩu chững lại dưới sức ép thuế quan từ Mỹ. Trong bối cảnh đó, chiến lược tăng trưởng mà Thủ tướng Sanae Takaichi dự kiến công bố vào mùa Hè tới được xem là phép thử quan trọng cho khả năng xoay chuyển cục diện.
Dù vậy, triển vọng của Nhật Bản không hoàn toàn u ám. OECD vẫn dự báo nền kinh tế nước này có thể tăng trưởng khoảng 0,9% trong năm nay, với điều kiện bất ổn thương mại toàn cầu hạ nhiệt. Nhưng rủi ro địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng với Trung Quốc, vẫn là biến số khó lường, nhất là nếu du lịch và đầu tư bị ảnh hưởng.
Về dài hạn, bài toán dân số mới là thách thức lớn nhất. Các nhà kinh tế như ông Takahide Kiuchi cho rằng tỷ lệ sinh giảm sẽ bào mòn niềm tin của doanh nghiệp vào tiềm năng thị trường nội địa, kéo theo hệ lụy là đầu tư suy giảm và năng suất đi xuống. Nếu tiếp tục dựa vào chi tiêu tài khóa mạnh tay và phát hành thêm trái phiếu, gánh nặng cho các thế hệ tương lai sẽ ngày càng lớn, qua đó làm suy yếu tăng trưởng tiềm năng.
Ở chiều ngược lại, Ấn Độ đang bước vào giai đoạn được mô tả là “tăng tốc có cơ sở”. Nền kinh tế này nằm trong nhóm các quốc gia lớn tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với một thị trường nội địa khổng lồ và dân số trẻ vẫn đang mở rộng. Mục tiêu vượt Đức trong vòng vài năm tới, hướng đến GDP khoảng 7.300 tỷ USD vào năm 2030, không còn là kịch bản quá xa vời.
Tuy nhiên, Ấn Độ cũng không hoàn toàn đi trên con đường trải hoa hồng. Các rủi ro thương mại vẫn hiện hữu, đặc biệt sau khi Mỹ áp thuế lên hàng hóa Ấn Độ liên quan đến việc mua dầu từ Nga. Thị trường tiền tệ cũng là điểm yếu, khi đồng rupee đã chạm mức thấp kỷ lục so với USD và mất giá đáng kể trong năm qua.
Nhìn lại, Ấn Độ từng vượt Anh để trở thành nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới vào năm 2022, rồi vượt Trung Quốc về quy mô dân số vào năm 2023. Những cột mốc ấy cho thấy xu hướng dài hạn đang ủng hộ New Delhi, dù thứ hạng GDP vẫn phụ thuộc rất nhiều vào năng suất, đầu tư và sự ổn định chính sách.
Cuộc đổi ngôi giữa Nhật Bản và Ấn Độ, nếu xảy ra, có thể không làm thay đổi trật tự kinh tế toàn cầu ngay lập tức. Nhưng nó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy thế giới đang dịch chuyển. Và trong bức tranh ấy, tốc độ thích nghi mới là yếu tố quyết định ai sẽ giữ được vị trí của mình lâu hơn.
